'We dwingen af wat we moeten afdwingen' (De Standaard, 24/05/2015)

24-01-2015

Bart Brinckman

Christof Vanschoubroek

Brussel - Nieuwjaarsrecepties vormen bij uitstek de gelegenheid om het prille resultaat van het regeringswerk te duiden. Op tientallen plaatsen geeft Wouter Beke deze maand acte de presence, met straks het hoogtepunt in de 'uitverkochte' Eskimofabriek in Gent. 'Als voorzitter krijg je altijd het woord', zegt de CD&V- voorzitter grijnzend, 'Meteen kan ik uitleggen waarom we bepaalde keuzes hebben gemaakt. Die hebben we tijdens de onderhandelingen zwaar bevochten.'

Sedert de wat tegenvallende verkiezingsuitslag groeide het zelfvertrouwen. 'Voortschrijdend inzicht.' Beke proeft de woorden tijdens het interview verschillende keren. Zowel in de discussie over de tax shift als in het pakket voor de sociale partners kon CD&V haar Vlaamse partners tot enige soepelheid bewegen. 'Een uitgestoken hand levert meer op dan een middelvinger', luidt zijn stelling. 'Gaandeweg raakten Open VLD en de N-VA overtuigd van de voordelen van het sociaal overleg. Stakingen die de economie kapotmaken, brengen ons niet verder. De situatie werd onhoudbaar.'

Jullie hebben de manoeuvreerruimte vergroot, tot een mogelijke beperkte loonsverhoging toe.

'Inderdaad. De basisafspraken die minister van Werk Kris Peeters (CD&V) tien dagen geleden met de sociale partners heeft gemaakt, vormen een echte doorbraak. Daarvoor hebben we zwaar slag geleverd. Het is goed dat onze overtuiging breder wordt gedeeld. Hervormingen vragen om betrokkenheid. Dat maakt sociaal overleg zo belangrijk. We hebben de andere partijen aangespoord om die stap te zetten. Dat was niet altijd comfortabel. Wie in de politiek comfort zoekt, moet zich wentelen in de oppositie. Dan steek je nooit je nek uit, je levert alleen commentaar vanop de zijlijn.'

De oppositie klaagt. Jullie voeren oppositie in de regering.

'Ik vrees dat de oppositie andere problemen heeft, toch een deel ervan. Toen bleek dat het sociaal overleg tot resultaten had geleid, zat ze met de mond vol tanden. De Gentse econoom Gert Peersman herhaalde deze week inKnack hoezeer het beleid van deze regering voortbouwt op dat van de vorige, een regering met socialisten. De voorbije jaren hebben we bij de socialisten dingen bevochten omdat we ze noodzakelijk vonden. Bij de jongste onderhandelingen hebben we dingen afgehouden omdat we ze onaanvaardbaar vonden.'

'Eind vorig jaar heette het dat de regering de koopkracht zwaar zou aantasten. 2015 wordt een jaar zonder inflatie. Toch laat de regering de koopkracht met 700 miljoen stijgen. Wanneer heeft een regering met socialisten zoveel geinvesteerd in koopkracht? Wanneer heeft een regering met socialisten zoveel geïnvesteerd in sociaal overleg?'

Nog beter: wanneer voerde een regering met socialisten een vermogenswinstbelasting in?

'Het debat landt in maart. Ook hier gaven onze regeringspartners blijk van voortschrijdend inzicht. Natuurlijk staat dit niet los van het sociaal overleg. De N-VA en Open VLD hadden minder voeling met de realiteit. We brachten het onderwerp aan tijdens de onderhandelingen, als antwoord op de indexsprong.'

De ambitie lijkt niet groot. Eric Van Rompuy spreekt over 'voldoende inkomsten om geloofwaardig te zijn'.

'Zelfs Thomas Piketty vindt dat zulke initiatieven best op Europees vlak gebeuren. We leven in een van de meest vrije en open economieën ter wereld. Kapitaal kan vluchtig zijn. Enige realiteitszin is op zijn plaats. Wie denkt dat we met inkomsten uit vermogen ettelijke miljarden vangen die alle andere inspanningen wegvegen, maakt zichzelf wat wijs. Jullie hoeven niet aan te dringen, ik zal geen voorstellen doen noch doelstellingen formuleren.'

Volgens Open VLD-voorzitter Gwendolyn Rutten getuigt dit debat van jaloezie.

'Het heeft te maken met rechtvaardigheid.'

Ze vindt dat u zich moet focussen op wat CD&V in het regeerakkoord heeft binnengehaald.

'Als een politicus een concurrent in het openbaar goede raad geeft, overvalt me spontaan de boutade: "Ik ben bang voor de Grieken, ook als zij geschenken aanbieden." Het is fijn dat ze bevestigt dat CD&V bij de onderhandelingen heel wat punten heeft binnengehaald. Als ik goede raad wil geven, zeg ik haar dat persoonlijk.'

Voor de N-VA en Open VLD staat de discussie los van de begrotingscontrole.

'In de feiten valt het allemaal wat samen. Maar als er partijen zijn die 's morgens over de tax shift willen praten en 's middags over de begrotingscontrole: mij niet gelaten. Ik laat dat aan mijn ministers over.'

'Op dit moment bestaat er nog geen duidelijkheid over de grootte van de inspanning. Het tekort van de Vlaamse regering voor 2014 bedroeg eerst een miljard euro, enkele dagen later was het de helft. Laat ons de cijfers afwachten. Vervolgens zullen we elkaar recht in de ogen moeten kijken.'

Nieuwe inkomsten lijken onvermijdelijk.

'Ik doe geen voorafname op de discussie. Ik hekel enkel de holle slogans van de voorbije jaren. De ­realiteit heeft het beeld dat we Noord-Europese belastingen com­bineren met een Zuid-Europese dienstverlening ingehaald. Iedereen feliciteert de veiligheidsdiensten met het performant optreden in Verviers. Tegelijkertijd wil niemand nog op die departementen besparen.'

'Hetzelfde geldt voor de sociale zekerheid, onderwijs of welzijn. We doen daar al enorme inspanningen. In Vlaanderen was de 500 miljoen aan bijkomende investeringen in welzijn een reden voor de doorstart van de regering. Dat gaat niet zomaar op de schop.'

Wie weet wordt maart de herstart van de regering. De beginmaanden waren aarzelend.

'Dat gold evengoed voor de regering van Elio Di Rupo. Dat is toch niet vreemd, met een nieuwe regeringspartner die zich moet inpassen. Maar kijk naar het sociaal overleg of de aanpak van radicalisering met Koen Geens... En dat in twee dagen tijd. Dat geeft niet echt blijk van immobilisme.'

Half december suggereerde N-VA-voorzitter Bart De Wever dat er met CD&V geen land te bezeilen viel.

'Dat laat ik voor zijn rekening. Een regering zonder CD&V, daarmee valt geen land te bezeilen! Alsmaar meer blijkt ook uit de houding van de SP.A, bijvoorbeeld in het dossier van de inschakelingsuitkering, dat er geen alternatief bestaat.'

'Die toenemende polarisatie valt CD&V nog het zwaarst. Onze partij heeft het altijd moeilijk met slogans of karikaturen. Wij zullen ons daar nooit aan bezondigen. Ik heb niet de ambitie om het DNA van CD&V aan te passen. Aan de universiteit droeg ik een T-shirt met de slogan "Een grassprietje drijft met de stroom mee." Ik heb dat nooit gedaan.'

De zalm in Wouter Beke!

(onverstoorbaar) 'Ik was het echt niet eens met ACV-voorzitter Marc Leemans(die sprak over sociale horror, red.). Mijn partij heeft achter de schermen veel in de sociale dialoog geïnvesteerd. We zullen dat blijven doen. Het strookt met onze overtuiging. Eind vorig jaar gaf niemand een sikkepit om het welslagen ervan.'

'Ik vond de uitspraken van minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) over de politiek van de Europese Centrale Bank evenmin verstandig. Heel wat specialisten hebben met veel kennis van zaken deze kwantitatieve versoepeling uitgewerkt. Bovendien verwijs ik graag naar president Barack Obama. Die vond nietthe deficit of the budget het grootste probleem, welthe deficit of trust. Dan helpen alarmberichten over spaargeld niet.'

Zelden heeft CD&V zich zo geprofileerd.

'Dat is het minste wat jullie kunnen zeggen. Dat is ook de bedoeling. Vroeger deden we dat zogezegd te weinig, nu te veel. Ik trek me van de kritiek niks aan. We doen wat we moeten doen. We dwingen af wat we moeten afdwingen. We moeten het hebben van de resultaten. Peeters heeft zich in dat sociaal overleg geworpen. Of wilden we echt dat stakingen de regering van de weg reden?'

'Dat we de eerste minister niet leveren, geeft ons meer vrijheid. We kunnen onze positie beter bevechten. We hebben absoluut niet de ambitie om een klein aanhangsel te zijn dat blij is om te mogen meespelen maar niet weegt op de besluitvorming. Stel u voor dat we dat niet hadden gedaan. Hoe zou het overleg tussen de vakbonden en de werkgevers gelopen zijn?'

Als enige partij trokken jullie naar Parijs.

'Dat was een sterk idee van Kris. Ik huiver wel voor politieke recuperatie. Een aantal staatshoofden aan de kop van de manifestatie heeft dat schaamteloos gedaan. Al gebeurt die exploitatie ook sluipend. Door bijvoorbeeld de islam als een probleem voor te stellen. Het is niet omdat er een paar terroristen rondlopen, dat de islam het probleem is, al kan niemand ontkennen dat er binnen de islam een probleem rijst. Maar dat zeggen zijn vertegenwoordigers ook.'

'Het debat over de laïcité beschouw ik ook als recuperatie. Ik zie echt het verband niet tussen Parijs en het afschaffen van het vak godsdienst. De traditie van de Franse laïcité heeft de aanslagen niet kunnen verijdelen, laat staan de problemen in de banlieues. Die discussie is irrelevant. Ik heb niet het gevoel dat de plaats van religie in onze samenleving in vraag wordt gesteld. Ons systeem van actief pluralisme heeft zijn waarde bewezen.'

'Parijs was in de eerste plaats een mars tegen de angst. Mensen willen zich door het terrorisme niet laten opsluiten. Angst is altijd een slechte raadgever, al ontken ik niet dat het een sterk politiek wapen kan zijn.'

De onderhandelingen om para's in te zetten verliepen moeilijk.

'Dat klopt. Het regeerakkoord maakt de inzet ervan mogelijk vanaf terreurniveau drie. Maar CD&V gelooft niet dat de inzet van paracommando's het veiligheidsgevoel duurzaam verhoogt.'

'Bij de Belgische onafhankelijkheid zei de minister van Justitie: "Een pastoor is tien gendarmen waard."(De uitspraak wordt toegeschreven aan Napoleon, red.) Het aanvaarden van burgerlijke rechten en vrijheden, samen met plichten en verantwoordelijkheden, vraagt investeringen in de civiele samenleving. Die leert ons daarmee omgaan. Met alle respect voor de para's, zij maken al die waarden niet afdwingbaar. De civiele samenleving doet dat wel.'

'In Antwerpen organiseerde de CD&V-schepen Philip Heylen een initiatief rond heilige boeken en heilige plaatsten, met joden, moslims en christenen. Die interreligieuze dialoog was een gigantisch succes en is veel duurzamer dan een week lang para's op straat. Ik mag er niet aan denken dat ze permanent worden ingezet. Ik mag evenmin hopen dat we voortdurend onder een verhoogd terreurniveau leven. Ik reken bij de N-VA en Open VLD op dezelfde ambitie.'

De bepaling ervan dreigt een politieke beslissing te worden. De bevelen vanuit het Schoon Verdiep zijn legendarisch.

'Nu reduceren jullie minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon (N-VA) tot de handpop van De Wever.(denkt na) Ik vind het alvast niet wijs om te zeggen dat Antwerpen een doelwit vormt. Een burgemeester kan op een andere manier met deze dreiging omgaan.'

'Ik onderschat niets. Maar ik heb niet de ideologische ambitie om op elke straathoek een paracommando te zetten. Ik hoor Antwerpse handelaars die vrezen dat mensen wegblijven. Paracommando's dragen bij tot een angstpsychose. We moeten alert zijn, we moeten problemen goed inschatten. Maar we moeten de angst niet voeden.'

'Maar misschien heb ik makkelijk praten. Als burgemeester van Leopoldsburg heb ik permanent 2.500 soldaten tot mijn beschikking.'(grijnst)

Het gaat tegenwoordig over de grote principes.

'Ik vind het niet erg als onze fundamentele uitgangspunten worden bevraagd. Wij vinden democratie te vanzelfsprekend, waarbij we problemen herleiden tot futiliteiten zoals de afschaffing van de opkomstplicht. Mensen proberen munt te slaan uit de angst voor de islam. Kijk naar het succes van Pegida, tot in Vlaanderen toe. Maar we kunnen slechts uit een aantal rechten putten, als we ook een aantal vrijheden aanvaarden. We kunnen ons maar beroepen op de vrijheid van godsdienst als we dat ook voor anderen toestaan. Hetzelfde geldt voor het recht op vrije meningsuiting.'

'Ik geloof niet in minimumethiek. Het is niet omdat we 120 kilometer per uur op de autosnelweg mogen rijden, dat het altijd wijs is om dat te doen. Soms wordt de vrijheid van meningsuiting herleid tot het recht op schelden en schofferen. Ik kan me best inbeelden dat de cartoons vanCharlie Hebdo voor sommige moslims niet oké waren. Ik lees elke dag dingen waarmee ik het fundamenteel oneens ben.'

'Het maakt spelregels zo belangrijk. Onlangs pleitte een parlementariër voor de primauteit van de politiek. De rest moest maar zwijgen. Tja, waar gaat het dan nog over? Welk vlees hangt er dan nog aan het been van de samenleving die we pretenderen te zijn? De civiele samenleving - met mutualiteiten en sociale partners - mag ook iets zeggen. Zelfs al is dat ambetant.'

U gelooft niet in de clash der beschavingen.

'Neen, al zie ik een aantal noodzakelijke voorwaarden. In een toespraak beleed de Duitse filosoof Jurgen Habermas net na 9/11 zijn geloof in de dialectiek van de rede. Als voorwaarde stelde hij wel het aanvaarden van gemeenschappelijke waarden als de scheiding tussen kerk en staat en religieuze tolerantie. In onze culturele traditie is dat gemeengoed. Wegens wat terroristen kunnen we dat niet overboord gooien.'

'Het appelleert aan de moslim­gemeenschap. Ik geloof dat de islam zich in onze culturele traditie kan inbedden. Bij de recente opening van een Lucernacollege(dat zich richt op allochtone kinderen, red.) staafde de directeur zijn pedagogisch project met tolerantie, openheid en verantwoordelijkheid. Die richting moet het uitgaan. Misschien moet het zich nog meer expliciteren. Het vraagt inderdaad tijd. Maar we kunnen niet beweren dat er de jongste twintig jaar geen weg is afgelegd. Ook de islam heeft in België eencivil society opgebouwd.'

Een politicus moet zich ook als pedagoog opstellen.

'Ik ben liever pedagoog dan demagoog. Ik voel me niet gefrustreerd door de kracht van de demagoog. Wie alleen leeft van slogans, komt vroeg of laat zichzelf tegen.'

De rol van schoonmoeder is evenmin aan u besteed.

'Ik heb mijn mediaoptredens bewust gedoseerd. We hebben regeringen gevormd, met CD&V-ministers. Zij moeten het beleid uitvoeren. Schoonmoeders of een junta van voorzitters moeten het werk niet in hun plaats doen. Anders moet ik zelf maar in een regering stappen.'

Meteen is de verjaardag van uw vrouw belangrijker dan de vraag van De Wever om met de Vlaamse voorzitters uit de meerderheid samen te zitten.

'Ik ben nauwelijks thuis. Dan laat ik zo'n avond zeker niet liggen.'

Is de vergadering uitgesteld of afgesteld?

'Geen commentaar.'

'Waarom? Daarom. Contacten tussen partijvoorzitters zijn logisch. Maar als men te veel poeha maakt, creëert men een onnodig verwachtingspatroon.'

Het verzwakt de regering, en zeker de eerste minister.

'Ik herhaal, ik heb sterke mensen naar de regering gestuurd. Ik zie ze haast elke dag.'

U kan ook gewoon zeggen: wat een slecht idee.

(verveeld) 'Het geschetste verwachtingspatroon is totaal van de pot gerukt. We gaan toch niet met drie partijvoorzitters... Enfin, laat maar.'

Jullie hebben afgesproken om aan geen enkele reconstructie mee te werken.

'Dat is zo. Een eerste reconstructie op de RTBF, nog tijdens de onderhandelingen, gaf een redelijk schaamteloos beeld van de politieke relaties in Wallonië. Daar had niemand zin in. Voor meer uitleg verwijs ik naar Leo Tindemans. "Lees mijn memoires."(grijnst) Uiteindelijk stonden daar niet zo veel geheimen in.'

Bart Brinckman