‘Bart De Wever maakte in Antwerpen een bocht naar links en Theo Francken heeft de partij over­genomen en een bocht naar rechts gemaakt.’ Voor CD&V-voorzitter Wouter Beke is er maar één verantwoordelijke voor de politieke crisis. ‘We hadden op meer verantwoordelijkheidszin gerekend.’

BRUSSEL Toen CD&V-voorzitter Wouter Beke donderdag per fiets het koninklijk paleis binnenreed, vroeg hij het zich nog af: moest hij nu zijn fiets vastmaken of niet? Een paleisbediende stelde hem discreet gerust: ‘De mensen hier zijn te betrouwen.’ In de Kamer zou hij het allicht niet hebben gewaagd, zeker niet na de weken vol politiek wantrouwen. ‘De N-VA is er op het einde van de rit uitgetrokken’, zegt Beke. ‘Dat is zoals een aannemer die uw huis bouwt en op het moment dat het dak moet worden gelegd, zegt: trek er voor de rest uw plan mee. De afwerking is voor u.’

Zag de politicoloog in Wouter Beke dinsdag niet aankomen dat een andere aannemer vinden onmogelijk zou zijn?

‘De premier heeft zijn hand uitgestoken naar de verschillende fracties in het parlement. Dat was dan ook het enige dat hij kon doen. De oppositie had daarmee twee keuzes: of de hand aanvaarden, of zwaaien met een motie van wantrouwen. Ze wisten vooraf dat het spel dan uit zou zijn. We hadden op meer verantwoordelijkheidszin gerekend.’

De vraag was niet wat de voorzitter Wouter Beke dacht, maar wat de politicoloog dacht. Was dit een geloofwaardige zet?

‘Het was in elk geval consistent.’

Hoezo? Na meer dan vier jaar centrumrechts beleid, en na een weekend pogingen om de N-VA te overtuigen, gaat de premier plots openingen zoeken aan de andere kant van het politieke spectrum?

‘Dat is te kort door de bocht. De begroting waarvoor we steun zochten, bevatte bijkomende middelen voor uitkeringen en voor het versterken van de koopkracht. We waren zelf al begonnen aan maatregelen om de energiefactuur onder controle te houden, door de accijnzen niet te indexeren. De vraag van premier Charles Michel aan de fracties was daarom geen totale ommekeer.’

Laten we zeggen dat er wel wat mentale souplesse aan te pas kwam.

‘Wie in deze moeilijke omstandigheden enige zin voor verantwoordelijkheid zou opnemen, had deze uitgestoken hand kunnen aannemen. Dan hadden we bijvoorbeeld de begroting, met daarin de welvaartsenveloppe voor het optrekken van de uitkeringen, kunnen goedkeuren. Maar de oppositie antwoordde dat zij geen vertrouwen had – geen vertrouwen én geen alternatief. En vervroegde verkiezingen wilden ze ook al niet. Ja, dat is wat smalletjes.’

Het is mogelijk om in lopende zaken een meerderheid te zoeken. De N-VA wil wetsvoorstellen indienen. Zal CD&V die steunen?

‘We zullen ze bekijken. Steun zoeken in het parlement is net waarop wij aanstuurden. Maar de N-VA heeft de vraag om de begroting te steunen, hooghartig afgewezen. Ze hebben er allerlei dingen aan gekoppeld die er niets mee te maken hebben. De tijd voor dat soort spelletjes is wat mij betreft voorbij. De mensen pikken dat niet langer. Ze verwachten van ons dat we hun koopkracht, hun jobs, hun veiligheid beschermen. En er komt wel wat op ons af.’

Is het niet democratischer om de federale verkiezingen te vervroegen?

‘Ja, en mochten er in mei al geen verkiezingen zijn gepland, hadden we dat maar moeten doen. Ik ben niet per definitie voor samenvallende verkiezingen. Maar om dan ook nog eens eind februari, begin maart verkiezingen te houden in de wetenschap dat we enkele maanden nadien opnieuw naar de stembus moeten, is geen goed idee. Wie gelooft dat je tussen begin maart en half mei een nieuwe federale regering op de been kunt brengen?’

Niemand, maar maakt het uit als de federale regering in lopende zaken vleugellam is?

‘Het maakt de mensen wel wat uit. Het zal er na Nieuwjaar van afhangen of we nog partijen met verantwoordelijkheidszin kunnen vinden. Wij zijn in elk geval nog bereid om dat te doen, maar we hebben daar wel een meerderheid voor nodig in het parlement.’

Deed de N-VA dit met voorbedachten rade?

‘De instructies om de kabinetten leeg te maken, zijn blijkbaar al op donderdag gegeven terwijl het Kamerdebat nog aan de gang was, de mediacampagne stond duidelijk ook al klaar. Dan was het spektakel van zaterdag, toen de N-VA eruit trok, eigenlijk al niet meer nodig. We hebben de voorbije weken twee dingen gezien: Bart De Wever heeft in Antwerpen een bocht naar links gemaakt, en Theo Francken heeft in Brussel de partij in de feiten overgenomen en een bocht naar rechts gemaakt. Hij heeft het VN-Pact, dat hij mee onderhandeld en eerst mee in het parlement verdedigd heeft, plots in vraag gesteld, allicht omdat hij bij de tussentijdse verkiezingen in de Verenigde Staten had gezien dat Trump-kiezers daarmee overtuigd konden worden. Hij denkt kennelijk dat dit voor de N-VA, voor wie de gemeenteraadsverkiezingen waren tegen­gevallen, nog het enige soelaas was.’

Ziet u nog een kans om een verklaring tot herziening van de Grondwet goed te keuren, zodat er een staatshervorming mogelijk wordt?

‘Dat is een traditie, maar kan alleen maar als de regering doorwerkt en een meerderheid in Kamer en Senaat heeft. Doordat de N-VA de stekker heeft uitgetrokken, is die er niet meer. Dat is een simpele vaststelling. Niets belet hen nu om een meerderheid te gaan zoeken.’

Franstalige partners zullen ze niet meer vinden?

‘De N-VA heeft zich gewoon in de voet geschoten. Ik hoop dat ze daarover hebben nagedacht toen ze wegens een niet-bindend pact uit de regering zijn gestapt.’

Is daarmee bewezen dat de N-VA onbetrouwbaar is?

‘Dat zeg ik niet. Wel dat ze hun kar hebben gekeerd. De Wever heeft het zelf gezegd: “We hebben te laat de rode kaart getrokken.” De coalitiepartners hebben daar nog begrip voor willen tonen door een interpretatieve verklaring voor te stellen, maar voor de N-VA was dat niet genoeg. Daarom hoorde ik het vorig weekend echt in Keulen donderen toen die interpretatieve nota voor de N-VA plots wel oké was. Wat een paradox! Ze hadden er net de regering voor laten vallen. Wanneer stopt dat bochtenwerk eigenlijk? Waarom hebben ze dan de Zweedse coalitie gedestabiliseerd, het hele project zo onderuitgehaald? Waarom hebben ze dan de premier belachelijk gemaakt en de MR in een hoek geduwd?’

Vandaar de vraag: is hiermee bewezen dat N-VA een onbetrouwbare partner is?

‘Tja, in 2008 zijn ze ook voor de finish uit de Vlaamse regering getrokken om campagne te gaan voeren. In 2011 is de partij na een jaar onderhandelen aan de kant gaan staan. En ik stel vast dat Vlaams Parlementsvoorzitter Jan Peumans (N-VA) zich openlijk afvraagt of dat VN-Pact dit allemaal wel waard was. Een terechte vraag van hem.’

‘Maar wij zitten nog in de Vlaamse regering met de N-VA. We zitten samen in verschillende provinciale besturen. Wij kunnen dus nog door één deur. Dat is niet het punt. Zij hebben een probleem gecreëerd, niet wij.’

Opnieuw regeren met de N-VA is niet uitgesloten?

‘In de politiek is niets helemaal uitgesloten. Maar ik denk wel dat de manier waarop de N-VA de MR en premier Charles Michel heeft behandeld, zware letsels nalaat. De premier nam een groot risico en nu afficheert de N-VA hem als een handpop, een marionet, een toerist op citytrip naar Marrakech. Dat getuigt van weinig fatsoen. Je hoeft het niet over alles eens te zijn in een coalitie, maar je behoudt toch het respect voor de mens. Ze zullen bij de MR wel drie keer nadenken voor ze opnieuw zo’n risico willen lopen. Met Michel heb ik daarover in 2014 verschillende persoonlijke gesprekken gehad. Ik voel me dus ook medeverantwoordelijk. Maar ik was er toen van overtuigd dat deze coalitie nodig was om een antwoord te bieden op enkele prangende sociaaleconomische kwesties, zoals de sluiting van Ford, van Opel, van Caterpillar.’

Wat blijft er over van de as Michel/Beke? 

‘Die blijft helemaal overeind. Net als Michel heb ik in 2014 ook in mijn partij mensen moeten overtuigen. De voorbije 4,5 jaar hebben bewezen dat dit inderdaad de juiste keuze was. De samenwerking met de MR is zelfs nog meer solide en gedragen geworden. Michel en Kris Peeters kunnen het bijvoorbeeld uitstekend met elkaar vinden. Ik vind dat Michel het beste van zichzelf heeft gegeven om deze regering te leiden. Daarom vind ik de manier waarop hij de voorbije weken door de N-VA is behandeld, ook zo genadeloos.’

Was het bij de start van deze regering niet uw bedoeling om de N-VA dood te knuffelen?

‘Ik heb nog nooit een samenwerking gebaseerd op slechte intenties. We hebben toen gedaan wat moest en daar partners voor gezocht. De N-VA was zo’n partner. Waren we het op alle vlakken met hen eens? Nee, het heeft geregeld gebotst, want zij zijn een harde rechtse partij. Maar we moesten wel ingrijpen op het vlak van arbeidsmarkt, fiscaliteit, loonlasten of pensioen bijvoorbeeld. En dat was niet om hen dood te knuffelen, zeker niet. Ik heb wel gemerkt dat de N-VA gaandeweg haar interesse voor het sociaaleconomische is verloren en is weggegleden naar wat zij het identitaire noemen. Als er spanningen in de regering zijn ontstaan, is het daardoor.’

N-VA noemt CD&V een opengrenzenpartij, lid van de Marrakech-coalitie. 

‘Fake news. Wij zijn niet voor open grenzen, wij zijn voor gecontroleerde grenzen. En we willen degenen die hier zijn en mogen blijven, zo snel mogelijk integreren en ervoor zorgen dat ze werk hebben. We zouden beter daar onze tijd in steken dan in al dat fake news over het VN-Migratiepact.’

‘Je ziet bij de N-VA dezelfde beweging als bij de PS. De PS zei in de discussie over het Ceta-handelsakkoord dat we onze onafhankelijkheid moeten bewaren en ons niet mogen laten meesleuren in handelsakkoorden die de soevereiniteit van ons land aantasten. De N-VA zegt hetzelfde maar dan op het vlak van migratie: we moeten weer soeverein worden, alles weer zelf voor het zeggen hebben. In wat voor wereld leven zij eigenlijk? We kunnen onze problemen alleen maar oplossen als we dat samen met anderen doen, met Europa en de rest van de wereld. Heel Continent zonder Grenzen, het boek van Theo Francken, gaat daarover. Het is trouwens tekenend dat hij in het boek amper aandacht heeft voor het VN-Migratiepact. Zo belangrijk was dat dan blijkbaar toch niet.’

‘Ze hebben een fout beeld gecreëerd en zijn zo in een worsteling met zichzelf beland. Wat is het alternatief? De Britten dachten ook te moeten kiezen voor hun soevereiniteit. Een Brexit waar men nu begint te vrezen voor de voedselbevoorrading, voor wachtrijen aan de grens en waar duizenden militairen worden gemobiliseerd om chaos te voorkomen. Waar sta je dan met je zogenaamde soevereiniteit?’

Die boodschap slaat misschien wel aan?

‘Ik weet niet of ze daar het hart van de mensen mee overtuigen. Ik weet wel dat ze hard zijn voor de mensen, en die hardvochtigheid en brutaliteit schrikt veel centrumkiezers af. Misschien kunnen ze met hun koers extreemrechtse kiezers aan zich binden, maar ze zullen er evenzeer kiezers die een fatsoenlijke stem willen uitbrengen, mee afstoten.’

Welkom bij CD&V. Onze websites maken gebruik van cookies om jouw gebruikservaring te optimaliseren. Lees onze Cookie Policy voor meer informatie. Ons cookiebeleid en deze voorkeuren gelden voor alle CD&V-websites. Door op 'Akkoord' te klikken, ga je akkoord met de geselecteerde cookies.