Vlaanderen maakt grote inhaalbeweging in de toekenning van budgetten voor personen met een handicap

Het Zorginvesteringplan van minister van Welzijn en Volksgezondheid Wouter Beke dat eind juni werd voorgesteld, geeft de richting aan voor het uitbreidingsbeleid voor kinderen, jongeren en volwassenen met een ondersteuningsvraag. In het plan beloofde de minister om dit jaar elke volwassen Vlaming met een handicap in prioriteitengroep 1, de mensen met de meest acute zorgnoden, perspectief te geven op een persoonsvolgend budget (PVB). Die belofte werd gerealiseerd. Voor kinderen en jongeren met een handicap wordt door een combinatie van bijkomende middelen en een hervorming van de toekenningsprocedure aan alle wachtende prioritaire dossiers een Persoonlijk Assistentiebudget (PAB) toegekend.

Meerderjarigen

Met een akkoord over de versnelde inzet van het volledige uitbreidingsbeleid wilde de Vlaamse Regering werk te maken van het versneld beantwoorden van vragen van zowel minder- als meerderjarigen met een handicap in de meest dringende zorgvragen. Met het Zorginvesteringsplan wilde minister Beke gericht ruimte en mogelijkheden creëren om meer perspectief te bieden aan alle mensen met een handicap. Zo zou iedereen in prioriteitengroep 1 deze legislatuur onmiddellijk een perspectief krijgen op een PVB, willen we de financiering van de automatische rechtentoekenning garanderen en zoeken we naar oplossingen om mensen uit de andere prioriteitengroepen zorgondersteuning te geven. 

Uit de laatste cijfers blijkt dat in 2021 alle mensen in prioriteitengroep 1 die aan de voorwaarden voldoen met een datum tot 31/12/2020 een persoonsvolgend budget kregen. Dat zorgt ervoor dat van begin 2021 tot eind november dit jaar er 2.183 PVB’s werden toegekend, een historisch hoog aantal.  Begin 2022 zullen nog 440 rechthebbenden hun PVB ontvangen, wat alles samen goed is voor een investering van 117 miljoen euro.

Voor prioriteitengroep 2 willen we via overbruggingsbudgetten zoveel mogelijk mensen perspectief bieden. Door mensen reeds een deelbudget te geven bieden we de mantelzorgers al ademruimte. Het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH) werkt deze experimentele piste verder uit. 

Voor prioriteitengroep 3 heeft het VAPH een bevraging opgestart om meer zicht te krijgen op de ondersteuningsnoden. De resultaten van deze bevraging zullen omgezet worden in concrete beleidsaanbevelingen. De doelstelling daarbij is om iedereen in prioriteitengroep 3 perspectief te geven op ondersteuning, maar niet noodzakelijk via een persoonsvolgend budget. Deze oefening gebeurt in samenwerking met de verschillende stakeholders die kennis hebben van het terrein. De eerlijkheid gebiedt ons immers te zeggen dat Vlaanderen de financiële middelen op dit moment niet heeft om iedereen die een aanvraag doet een PVB toe te kennen.

Minderjarigen

In het Zorginvesteringsplan schoof minister Beke twee doelstellingen naar voren: in de eerste plaats  zetten we verder in op bijkomende Persoonlijke assistentiebudgetten (PAB’s). Daarnaast worden de bestedingsmogelijkheden voor een assistentiebudget verruimd, zodat kinderen en gezinnen nog meer ondersteuningsmogelijkheden hebben. Stakeholders deden recent een insteek om quick wins te realiseren. Het VAPH werkt dit nu verder uit.

De context

Uit de laatste geconsolideerde cijfers, het jaarverslag 2020 van Opgroeien, blijkt dat 1.750 kinderen een aanvraag hebben ingediend voor een assistentiebudget maar nog geen zicht kregen op perspectief. Dat betekent niet dat er geen sprake van ondersteuning is vanuit de Vlaamse overheid:

  • 524 kinderen hebben lopende ondersteuning bijvoorbeeld via een Multifunctioneel Centrum (MFC) of via Rechtstreeks Toegankelijke Hulp (RTH).
  • 175 gezinnen hadden één of andere vorm van reguliere ondersteuning, maar hebben deze zelf stopgezet.
  • 1050 gezinnen hebben geen ondersteuning vanuit Opgroeien of het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH). Evenwel hebben we geen zicht op de reguliere ondersteuning of tegemoetkomingen waar zij wel gebruik van maken. We denken dan aan gezins- of thuiszorg of inzet van vrijwilligers.

Minister Beke heeft beslist om te hervormen en op zoek te gaan naar extra budgetten en investeringen. In het begin van de legislatuur bedroeg het budget voor PAB’s 31,8 miljoen euro, in de begroting 2022 is dit reeds 52,7 miljoen euro (+65%) en via het zorginvesteringsplan komt hier nog 22,5 miljoen bij.

Doelstellingen

Vlaanderen heeft, zoals hierboven aangegeven, twee fundamentele doelstellingen vooropgesteld.

  1. Bijkomende assistentiebudgetten en hervorming toekenningsprocedure

In kader van het Zorginvesteringsplan worden in 2021 639 bijkomende PAB’s ingezet. Minister Beke versnelt hierbij nog de trend van de voorbije jaren. Ter referentie: in 2017 waren er in totaal 679 budgethouders!

  • In de eerste drie kwartalen van 2021 werden 10 toekenningen gerealiseerd in het kader van de spoedprocedure voor een totale structurele uitgave van 0,48 miljoen euro en 529 andere toekenningen voor 19,66 miljoen euro. Deze middelen komen uit uitbreidingsbeleid en uit middelen die vrijkomen uit het systeem. Het aandeel uitbreidingsbeleid bedraagt 6,3 miljoen euro.
  • Voor het einde van dit jaar ontvangen ook nog bijkomend aan 100 kinderen een PAB toegekend voor hun kind voor de zowel langstwachtende als prioritaire aanvragen vanuit het oude systeem, een investering in ademruimte voor ouders voor het bedrag van 3,3 miljoen.

Inmiddels werd er ook werk gemaakt van een nieuw prioriteringssysteem binnen de aanvraag naar een PAB. In het oude systeem diende men elk jaar een checklist in te vullen om de prioriteit van je aanvraag te duiden. Deze lijsten werden slechts 1 maal per jaar beoordeeld en in 1 jaarlijkse ronde toegekend. Wie op dat moment geen PAB kreeg, diende het jaar nadien opnieuw de checklist in te vullen. Hier maken we nu komaf mee.

De nieuwe goedgekeurde procedure zet in op hergebruik, zodat de checklist slechts eenmalig ingevuld moet worden en laat toe om op ieder moment een aanvraag in te dienen. De beoordeling van deze PAB-priorvragen gebeurt maandelijks en dit samen met de aanvragen voor een plek in een multifunctioneel centrum. Deze wijziging aan het systeem was broodnodig en past binnen de filosofie van het zorginvesteringsplan.

Door deze extra middelen en de hervorming van de procedure kunnen we net zoals bij de meerderjarigen ook voor de minderjarigen alle prioritaire vragen een budget toekennen.

Met de besteding van deze middelen volgt minister Beke dus de filosofie die hij heeft uitgetekend in het Zorginvesteringsplan. Zo worden de budgetten toegekend aan die gezinnen met kinderen met de meest acute zorgnoden. Het is bovendien zo dat kinderen die meerderjarig worden automatisch een PVB zullen ontvangen. Die toekenning werd reeds gegarandeerd binnen het Zorginvesteringsplan.

Voor de toekenning van PVC wordt 3 miljoen euro ingezet. Op deze manier kan voor de meest complexe situaties naar oplossingen gezocht.

  1. Een verruiming van de bestedingsmogelijkheden van de persoonlijke assistentiebudgetten

Op dit moment kunnen gezinnen geen ondersteuning inkopen in een voorziening, behoudens 92 dagen kortverblijf. Ook zijn er nog vragen rond het inzetten van vervoer of moet de mogelijkheid overwogen worden om een vrijwillige uitstap van een Multifunctioneel Centrum (MFC) naar een cashformule te voorzien. De gebruikersorganisaties zijn vragende partij om de besteding te verruimen en minister Beke steunt deze vraag dan ook voor de volle 100%. De adviesorganen van het VAPH gaven ook hier een unaniem positief advies om alvast de bestedingsmogelijkheden te verruimen.

De verdere operationalisering gebeurt op dit moment door het VAPH en Opgroeien, zodat deze ruimere invulling op korte termijn mogelijk wordt.

Minister van Welzijn en Volksgezondheid Wouter Beke: ‘De voorbije twee jaar heb ik veel mensen op het terrein mogen ontmoeten. De boodschap die ik probeer te brengen, is er een van eerlijkheid en engagement. Eerlijkheid, in die zin dat ik niet voldoende middelen heb om iedereen een persoonlijk assistentiebudget te voorzien. Wel ben ik geëngageerd om zoveel mogelijk middelen te zoeken om zoveel mogelijk mensen perspectief te bieden. Dat zal ik ook de komende jaren blijven doen en het maakt ook deel uit van het plan ‘Vroeg en Nabij’.