'Privacy moet nu even wijken voor veiligheid' (De Morgen)

24-01-2015

Er zou een verbod moeten komen op het journalistieke misbruik van boektitels van Gabriel García Márquez, maar om de positie van CD&V in de centrumrechtse regering samen te vatten, leek 'Honderd dagen eenzaamheid' toch erg geschikt. Leek, want na lastige maanden van wrevel, interne druk, en geruzie met coalitiepartners, is een zekere dooi ingetreden. De sociale partners zitten op vreedzamer koers, en de terreurdreiging vlakt de meeste meningsverschillen uit tot banaliteiten.

Al is juist de omgang met dat terreuralarm alweer voorwerp van onenigheid. Eén van de eersten die publiekelijk een kanttekening plaatste bij de roep van N-VA-voorzitter Bart De Wever om inzet van legertroepen in het straatbeeld, was CD&V-leider Wouter Beke. Tegen de stroom in, want tactisch niet meteen lonend, maar wel een standpunt dat Beke ook nu nog blijft verdedigen.

Wouter Beke: "Roepen om para's in het straatbeeld creëert een grote illusie van veiligheid. Als er een acuut dreigingsniveau is, ben ik bereid de inzet van militairen in de steden te aanvaarden. Maar het is niet met de inzet van dertig para's op een paar belangrijke punten in de stad dat alle problemen de wereld uit geholpen zullen zijn. Ik ga me zelf niet forceren om te roepen wat ik niet geloof, ook al levert dat misschien een plusje op in de volgende peiling.

"Bij de stichting van België zei de liberale minister van Justitie Alexandre Gendebien: 'Eén pastoor is tien gendarmes waard.' Als ik dat vertaal naar vandaag, dan zeg ik dat één goed werkende burgersamenleving tien para's waard is."CD&V is lauw over de para's, Open Vld ook. Toch staan ze er. Omdat de wil van Bart De Wever wet is?Wouter Beke: "De Wever wilde een veel verregaander ontplooiing. Kris Peeters en Koen Geens hebben die mee kunnen afremmen tot wat wenselijk is en wat afgesproken is in het regeerakkoord. Het zal nooit een soort algemene maatregel worden die altijd kan ingeroepen worden, zoals in sommige van onze buurlanden.

"Persoonlijk vind ik wel dat de rechten op privacy nu ondergeschikt moeten zijn aan een veiligheidsbeleid. Privacy mag niet in de weg staan van een doelmatig veiligheidsbeleid. Wie niks verkeerd doet, heeft niets te vrezen."Is het al geclaimde extra geld voor veiligheid bij de budgetcontrole al verworven voor u?"Er ligt nog een enveloppe van 300 miljoen voor nieuwe uitgaven. Het lijkt me logisch dat een groot deel daarvan naar de veiligheidsdiensten gaat. Wie vraagt om meer, moet beseffen dat dat een heikele klus wordt.

"Wie vroeger riep dat wij Noord-Europese belastingen betalen voor een Zuid-Europese dienstverlening heeft nu plots ontdekt dat we toch over zeer goed functionerende politie- en veiligheidsdiensten beschikken. En die moet nu plots ook erkennen dat er door vorige regeringen ook al zwaar bespaard is op overheidsuitgaven, onder meer in de veiligheidsdepartementen. Ik moest niet eerst minister van Binnenlandse Zaken worden om dat te beseffen.

"Extra besparingen op andere posten worden een moeilijke opgave. Wat ons betreft, is er in het sociaal beleid geen marge voor bijkomende inspanningen. Na de maatregelen die we al genomen hebben in de sociale zekerheid, lijkt het mij niet mogelijk om daar nog eens extra te gaan saneren."Dus komen er toch nieuwe belastingen?"Ik kick daar niet op, maar men moet wel weten wat men wil. Als je de lasten op arbeid wil verlagen, het sociaal beleid wil uitvoeren met een welvaartsenveloppe en je wil ook nog eens extra middelen voor onder meer veiligheidsbeleid, dan zal het geld toch van ergens moeten komen."Tussen de liberale vrijheidsgedachte van Open Vld en de nadruk op repressie van N-VA staat u weer alleen, in het genuanceerde midden."Dit is hoe wij in elkaar zitten, maar ook hoe de werkelijkheid in elkaar zit: niet zwart-wit, maar altijd ergens daar tussenin. De realiteit in karikaturen vatten laat ik aan anderen over. Wij zijn geen polariserende partij, en zullen het ook nooit worden: wij verbinden in plaats van te verdelen. Ik kan en wil dat genetische materiaal van mijn partij niet wijzigen.

"Een democratie is meer dan het recht van de sterkste. Democratie wil ook zeggen dat je respect betoont voor de minderheid - of dat nu een politieke minderheid is, een maatschappelijke of een religieuze. Die democratische waarden overplanten op alle groepen in de samenleving maakt ook deel uit van een integraal veiligheidsbeleid. Het zal op langere termijn meer opbrengen dan het posteren van een paar para's op de straathoeken.

"De beste manier om te vermijden dat uitsluiting gebruikt wordt als excuus voor radicaal en misdadig gedrag, is uitsluiting zelf vermijden. Daar valt nog wel wat winst te boeken."Zoals in...?"O, dat gaat soms over kleine dingen. Wij sturen onze kinderen ook naar de scouts. (glimlacht) Niet alleen om een keer een rustige zondagmiddag te hebben, maar ook omdat ze zelf wat zouden opsteken over het leven, zonder dat je daar als ouder altijd moet gaan overhangen. En dan moet ik vaststellen dat de aanwezigheid van kinderen met andere roots nog altijd erg laag ligt in de scouts.

"Kunnen scouts de wereld verlossen van moslimterreur? Allicht niet. Maar neem het aan van deze oud-KSA'er: je wil liever dat je kinderen bij de scouts of de chiro dan bij Sharia4Belgium gaan.

Wouter Beke mag graag zeggen dat overal waar hij komt op de tientallen nieuwjaarsrecepties van lokale afdelingen, hij enthousiaste, tevreden partijgenoten ontmoet. Toch heeft de partij de voorbije maanden meer dan haar lief is in het defensief gezeten. Nicolas Bouteca, politicoloog aan de UGent, ziet een dieper liggend probleem: "CD&V mist een offensief inhoudelijk verhaal om nieuwe kiezersgroepen aan te boren."

Bouteca legt uit: "CD&V gedraagt zich passief op inhoudelijk vlak. Ook de vernieuwingsoperatie Innesto gaf de partij geen fundamenteel andere aanblik. Op sociaal-economisch vlak zal CD&V wellicht altijd een beetje grijs blijven, maar ook op de nieuwe breuklijnen probeert de partij niet uit te breken. CD&V zou nochtans wat meer inhoudelijke dynamiek kunnen gebruiken, want sinds de verkiezingen van 1985 kent de partij een zo goed als constant verval.

"Op geen enkele politieke breuklijn is CD&V een van de duidelijke alternatieven. In het verleden waren de christendemocraten dat wel, bijvoorbeeld op de levensbeschouwelijke breuklijn. Zo beleefde de CVP ten tijde van de schoolstrijd gouden jaren. Ofwel was je voor de CVP ofwel voor de antiklerikalen. Er zijn ook succesvolle recente voorbeelden. Zo mat CD&V zich in 2004 en 2007 een duidelijk communautair profiel aan via het kartel met N-VA. Opnieuw een winner, zo bleek."

Gebrek aan profiel kan CD&V de jongste weken niet verweten worden, maar Bouteca vraagt zich af wat daarvan blijft hangen. "De sterke profilering op de vermogenswinstbelasting lijkt meer op paniekvoetbal dan op een voldragen strategische overweging. Of hoe verklaar je anders dat dit soort tax shift niet in het CD&V-programma stond?"

Het is een kritiek die Beke niet aanvaardt: Ik sta altijd open voor kritiek, maar dan wel liefst gebaseerd op gefundeerde elementen.Je kan niet tegelijk zeggen dat het Innesto-congres geen vernieuwing bracht, en dat een taxshift naar vermogens enkel een strategisch verhaal is. Dat standpunt is net beslist op dat congres. En dus werken de Vlaamse christendemocraten naarstig aan hun eigen voorstellen. Het einddoel blijft: een tax shift, inclusief verschuiving naar vermogenswinsten. Wouter Beke: "Ik denk dat iedereen wel aanvoelt dat er een beetje rechtvaardigheid in dit verhaal gebracht moet worden. Zowel minister van Financiën Van Overtveldt (N-VA) als premier Michel (MR) heeft gezegd dat ze in maart met een voorstel komen. Wij zijn benieuwd."Welk adjectief plakt u op de eerste 100 dagen van Michel? Lastig?Beke: "Deze regering is gestart met heel veel protest op straat, maar dat was bij de vorige niet anders Mensen zijn onterecht bang gemaakt, zo blijkt nu uit de feiten. Door de lagere inflatie zal de koopkracht in 2015 enorm toenemen. Bovendien is het lang geleden dat een regering meer dan 300 miljoen euro investeerde in lage uitkeringen en pensioenen.

"We besteden ook 450 miljoen euro aan het optrekken van de lage lonen. In totaal wordt er

770 miljoen euro in koopkracht geïnvesteerd. We hebben geen socialisten nodig om een sociaal beleid te kunnen voeren. Onder Di Rupo was er een nominale loonstop. Nu geven we de sociale partners de kans om zelf over de lonen te onderhandelen.

"Tegelijk was ons discours altijd duidelijk: er moet meer rechtvaardigheid komen. Andere partijen waren veel minder gevoelig voor die rechtvaardigheid, maar ik merk dat er daar een sterk voortschrijdend inzicht is gegroeid."Dankzij het sociaal verzet."Ja, in die zin is dat geen slechte zaak geweest."Het is van de jaren tachtig geleden dat nog zo fel strijd is geleverd tegen beleid."In de politiek moet je geen dankbaarheid nastreven, maar rechtvaardigheid. Soms moet je dan tegen een deel van je eigen achterban durven ingaan. Wij zijn niet in deze regering gestapt vanuit het verlangen om zo veel mogelijk mensen pijn te doen, maar omdat wij ervan overtuigd zijn dat er maatregelen nodig zijn, om de toekomst van onze welvaartsstaat te vrijwaren. De onzekerheid is mijn grote politieke vijand. Die willen we klein krijgen."Er was ook veel druk vanuit uw eigen partij. Velen voelen zich niet lekker bij dit rechtse avontuur."In de Limburgse mijnstreek, waar ik vandaan kom, kennen we een spreekwoord: 'Alleen maar onder hoge druk wordt van kolen diamanten gemaakt.' De voorbije maanden heb ik veel tijd geïnvesteerd in gesprekken met onze eigen militanten.

"Ik geef vooral aan dat er ook continuïteit tussen die regeringen zit. Zelfs zoveel continuïteit dat Di Rupo eerst een persconferentie moet geven om te zeggen dat 70 procent van het huidige beleid al door hem beslist was. Om dan nadien te zeggen: ik heb het wel moeilijk met een aantal maatregelen die ik zelf beslist heb. Qua geloofwaardigheid zijn er anderen met grotere problemen dan ik.

"Twee weken geleden ben ik gaan spreken voor de gedelegeerden van ACV Metaal en Textiel over de eindeloopbaanproblematiek. Geen lachertje. Maar op het einde heb ik wel een applaus gekregen. Ik voel veel begrip en besef waarom wij in deze regering zitten: om datgene te vrijwaren wat anders zal geprivatiseerd worden.

"Als we nu niets doen, dan kom je in een situatie dat de privatisering van de pensioenen onvermijdelijk wordt. Hetzelfde geldt voor de gezondheidszorg. Ook in de toekomst moet goede basisgezondheidszorg voor iedereen gelden. En daarvoor moet je ook belastingen kunnen innen. Het innen van belastingen is een zaak van verdelen. Dat dient om kinderen naar school te laten gaan. En om te zorgen dat mensen die 40 jaar hebben bijgedragen ook recht hebben op een goed pensioen."Nu lijkt u wel Bruno Tobback (sp.a)."Dat is een zeer groot compliment voor Bruno Tobback." (lacht)Van hem kan u leren dat het niet electoraal lonend is om zo'n defensieve positie te moeten innemen."We gaan niet over vier maanden naar de verkiezingen, hè. Op langere termijn zullen we hier versterkt uitkomen. In het verleden heeft men die pensioenproblemen te weinig aangepakt. Nu doen we dat wel. Zonder Zilverfonds.

"In 2004 zaten we in de oppositie, en na de toetreding tot de euro ging men de pensioenproblematiek aanpakken. Er was geen probleem meer, want er was een Zilverfonds. Uiteindelijk blijkt daar genoeg in te zitten om de pensioenen zes maanden te betalen. Zes maanden. Terwijl de mensen gemiddeld 21 jaar van hun pensioen genieten. De volgende vier jaar gaan er 500.000 mensen met pensioen. Dat zijn er 10.000 per maand. De pensioenkost stijgt 1,5 miljard euro per jaar. Je moet die toekomst voorbereiden."De regering-Michel mist enige cohesie. Maakt u zich daar zorgen over?"Neen, omdat ik nu zie dat er een aantal dingen zijn die zich uitkristalliseren. Eind december gaven heel wat mensen het sociaal overleg geen enkele kans op slagen. Ze zeiden dat Kris Peeters naïef was. Maar hij heeft zich daar als geen ander in gesmeten. Hij kent het sociaal overleg natuurlijk ook als geen ander. Wel, de agenda van het sociaal overleg is nu al rijker gevuld dan dat de voorbije drie jaar het geval is geweest.

"Je moet wel weten hoe je zoiets moet aanpakken. Sociaal overleg is zoals gras. Dat groeit niet door eraan te trekken, maar door het te bemesten. Door er constant mee te spreken, de gevoeligheden te kennen, ook achterliggende gevoeligheden."Een aantal regeringsleden lijkt, uit onervarenheid, effectief te denken dat overleg wél groeit door eraan te trekken.(droog) "Ik heb geen klagen over het gebrek aan ervaring bij mijn ministers. Alleen al daarvoor zit voor u een zeer gelukkige voorzitter."U bent al een meester-strateeg genoemd en een man van onbegrijpelijke strategieën. Waar ligt de waarheid?(lacht) "In het midden zeker? Wie is een goede strateeg? Degene die het best weet om te gaan met de toevallige samenloop van omstandigheden die politiek vaak is. Ik heb niemand moeten afdreigen om bij de Vlaamse onderhandelingen de bevoegdheden Onderwijs en Welzijn binnen te halen, maar toen de opportuniteit voorbijkwam, heb ik ze ook niet laten lopen.

"Als men van een strateeg verwacht dat hij tegen de volgende opiniepeiling een paar tiende procenten winst boekt, dan ben ik geen goede strateeg. Dat is het domein van de tactiek, en daar hou ik me niet mee bezig. Ik ben Wouter Beke, met talenten en gebreken."(even sprakeloos)"Dat rijmt , ja. Dat heeft u goed gehoord." (schaterlach)In Humo's eindejaarsvraagjes noemde u De wereld redden van Michel Bauwens het beste boek van het jaar. Een radicale keuze voor een gematigd man."Ik heb dat boek cadeau gekregen van Jean-Luc Dehaene. Dat was een vaste gewoonte van hem, om me bij het begin van het jaar een goed boek te schenken. Dat kwam hij dan afgeven, en dan praatten we uitvoerig over de stand van de wereld. Dit is het laatste boek dat hij me gegeven heeft, begin vorig jaar, een paar maanden voor hij die chirurgische ingreep heeft moeten ondergaan." (even stil)Bauwens schetst de radicale blauwdruk voor een totaal nieuwe samenleving. Wat kan de voorzitter van een behoedzame centrumpartij daarmee?"In essentie gaat het boek over samenlevingsopbouw, en over hoe je daarvoor ook nieuwe sociale netwerken kan inzetten. In mijn boek Het moedige midden raakte ik dat punt ook al aan. De oude klassieke netwerken verdwijnen of verminderen in kracht, maar er komen nieuwe netwerken op, met potentieel dezelfde kracht - en met hun eigen risico's.

"Een groot deel van de moslimradicalisering die we nu meemaken, verloopt buiten de moskeeën, via sociale netwerken. Om daarmee om te gaan moet je die netwerken wel begrijpen. Maar ze zijn ook tot opbouwende mobilisering in staat. De State of the Union van Barack Obama is door meer mensen gevolgd dan vroeger, omdat via sociale netwerken een nieuw publiek is aangeboord."Voor u is netwerk geen synoniem meer met zuil?"Nieuwe netwerken hebben hun actieve rol in de samenleving, in het besef dat ze minder duurzaam zijn maar op korte termijn wel over veel kracht beschikken. Sociale netwerken zijn geen vervangers van de oude netwerken, maar ze zijn wel een belangrijke aanvulling. De mens is geen rationeel, maar een relationeel wezen. Hij wordt pas mens in verhouding tot anderen."