Moed, maar geen geweld

09-01-2015

“Angst en wantrouwen kunnen nooit het antwoord zijn, wel meer begrip en samenhang”, zo sprak Antwerps burgemeester Bart De Wever in aanwezigheid van een iman, rabbijn en bisschop. 

Een krachtig signaal dat we volmondig onderschrijven. Een signaal dat meer moed uitstraalt dan de roep om soldaten.

Moed, dat is wat we nu nodig hebben.

Moed om te kiezen voor een waardengedreven samenleving waarin iedereen van tel is. Maar ook de moed om de consequenties hiervan te aanvaarden.

De Bulgaars-Franse filosoof Tzvetan Todorov heeft ooit terecht geschreven: ‘Deelgenoot worden van een gemeenschap is zonder twijfel het recht van elk individu, maar het is tevens in elk opzicht een plicht: andere culturen zijn meer dan welkom in het hart van de democratie, maar alleen op voorwaarde dat ze op geen enkele wijze ongelijkheid en intolerantie als bagage meenemen.’

 Het heeft geen zin de indruk te wekken dat we naar een Vlaanderen zouden kunnen evolueren waarbij mensen uit andere culturen geen plaats kunnen hebben. Zo’n Vlaanderen heeft bovendien ook in het verleden nooit bestaan. Vlaanderen heeft een geschiedenis van sterke immigratie en migratiestromen. We moeten migranten hier een plaats geven. Het gaat niet over multiculturele onverschilligheid maar over interculturele verbondenheid. 

Dus neen, mijnheer De Winter, de islam is niet hét probleem. En neen, soldaten in het straatbeeld zijn geen duurzame oplossing.

Want hoewel ‘nultolerantie’ en ‘sanctioneren’ in tijden van zo’n kil geweld schijnbaar de enige correcte aanpak impliceren, zijn het loze woorden als ze niet zijn ingebed in sociale samenhang. Veiligheid is niet alleen het recht, maar ook de verantwoordelijkheid van elk individu. En dat gaat veel verder dan alleen maar het respecteren van de wet. Het betekent ook dat we een aantal democratisch vastgelegde spelregels aanvaarden om te kunnen samenleven. Alleen als deze regels van buitenuit worden bedreigd moet alles in het werk gesteld worden om de veiligheid te garanderen. Om het democratisch samenleven met iedereen te vrijwaren.  

Een veilige en warme samenleving haalt haar kracht en warmte van binnenuit. We kunnen alleen bouwen aan een verdraagzame samenleving als er geen vijand is, als we de moed hebben niet langer te denken dat er een ‘wij’ tegenover een ‘zij’ bestaat. Als we geloven in één wij. Een wij-gevoel omvat meer dan het gevoel van verbondenheid dat spontaan ontstaat wanneer er iets dramatisch gebeurt. Of het nu gaat om persvrijheid, vrijheid van meningsuiting, of eender welke vrijheid, dat wij-gevoel is ook van tel wanneer het gaat om verantwoordelijkheid nemen. Zowel verantwoordelijkheid als vrijheid zijn allerminst gebaat met wapens, het leger, of het verdelgen van onkruid. Deze waarden worden het best gevoed door te omarmen, naar elkaar te luisteren en in dialoog te gaan en een appel te doen op ieders vrijheid en verantwoordelijkheid. We hebben de moed nodig om onze verontwaardiging ook daadwerkelijk om te zetten tot actie. Moed, maar geen geweld.

Wouter Beke (deze bijdrage is geïnspireerd op passages uit ‘Het Moedige Midden’)