De raad van koninklijk onderhandelaar Wouter Beke

21-05-2011

Het wantrouwen bij de N-VA en de enorme vrees voor de verarming van Wallonië. Dat zijn volgens gewezen koninklijk onderhandelaar Wouter Beke de twee echte knelpunten. 'De angst voor verarming zit er zeer diep ingebakken.'

'Johan is in de val getrapt om te denken dat je als kleine partij de politieke dealmaker kan zijn'

Na een laatste krachtsinspanning met een tweedaagse interviewmarathon kan gewezen onderhandelaar Wouter Beke eindelijk zijn koninklijke last afwerpen. De CD&V-voorzitter stond tien weken lang in het politieke zenit en ontdekte daar tot zijn verbazing hoe weinig vooruitgang er het afgelopen jaar geboekt is. Vooral van de vruchten van Johan Vande Lanottes werk had hij veel meer verwacht.

'Bovendien is Johan in de val getrapt om te denken dat je als kleine partij de politieke dealmaker kan zijn. Ik was me zeer goed bewust van het tegendeel.'

'Of ik moet afkicken? Nee, niet echt, dat komt misschien nog. Met Di Rupo als formateur zitten we meteen in een nieuwe fase. Denk maar niet dat we nu weken op vakantie kunnen. Het gaat gewoon door.'

Het gaat al een jaar gewoon door. Hoe is het zover kunnen komen?

'De verkiezingsuitslag was zeer uitgesproken. Iedereen dacht dat de trein snel zou vertrekken als de twee duidelijke winnaars de handen in elkaar zouden slaan. Maar al bij de openingszetten ging het mis. De afspraken tussen de PS en de N-VA na hun bijna mythische samenkomst in Vollezele begin juli waren niet uitgekristalliseerd. Dat voelen we vandaag nog altijd.'

'Dat de N-VA het premierschap aanbood aan de PS in ruil voor de staatshervorming, is nog zoiets. Ook de coalitiekeuze waar men van vertrokken is, werd gaandeweg opengebroken. Plots wou de N-VA de MR erbij, terwijl Di Rupo dat niet wou. Maar in januari was het wel de PS die de liberalen mee uitgenodigd heeft.'

'Een communautair akkoord maken is sowieso al zeer moeilijk, maar de wisselende positionering van die twee partijen heeft de zaken bemoeilijkt. Na elf maanden zitten we nog altijd in een hybride situatie waarin het niet duidelijk is wie de gesprekspartners zijn.'

U kan niet anders dan vaststellen dat we ook na uw passage nog niet ver geraakt zijn. Met welke ambitie bent u aan uw opdracht begonnen?

'De twee grote partijen opnieuw rond de tafel krijgen om echt te spreken over BHV, de financieringswet en de hefbomen. In de periode na Vande Lanotte was er heel wat onduidelijkheid over wat die staatshervorming nu precies zou inhouden. Was dat het klassieke overdragen van bevoegdheden, of zaten we plots toch in een ander kader waarin de hele architectuur van de Belgische Unie fundamenteel zou wijzigen naar een structuur met vier deelstaten? Bij de N-VA was er veel goesting om daar op door te gaan. Ongetwijfeld een interessante intellectuele oefening, maar ik zag niet hoe ik op dat moment vlees aan dat bot moest krijgen. Daarom ben ik inhoudelijk doorgegaan op de grote thema's: hefbomen, financieringswet en zeker ook BHV.'

Aan het eind staat u met lege handen. De wetsvoorstellen die u hebt uitgeschreven over BHV zijn nochtans 'imbuvable', zeggen de Franstaligen.

'Dat is niet wat Di Rupo aan mij gezegd heeft.'

Ging het in de kritische brief die hij u schreef dan alleen over de financieringswet?

'Over bepaalde aspecten van de financieringswet.'

U beschouwt uw BHV-werk dus als een stap vooruit?
 
'Kijk, als Olivier Maingain de graadmeter is, dan zullen we nooit een stap vooruit zetten. Ik heb uitgewerkt wat er de afgelopen maanden al is neergeschreven in de nota's van De Wever en Van de Lanotte. En als ik me niet vergis heeft de PS op die laatste nota zogezegd "ja" gezegd. Wat voor mij telt, is datgene wat ik de voorbije weken gedaan heb met Elio Di Rupo.'

En Di Rupo gaat akkoord met de BHV-oplossingen in uw nota?

(knikt) 'Ik heb alles in wetsvoorstellen gegoten, er waren nog twee à drie knelpunten, maar ik heb geprobeerd het geheel tot een coherent voorstel uit te werken. Daarin zit de omzetting van de omzendbrief Peeters in een wet, een procedure voor de benoeming van de burgemeesters, het contentieux, de gedeeltelijke herfinanciering van Brussel en de op- en -afritten in Brussel.'

'Voor BHV zal de moeilijkheid niet zozeer bij de PS liggen als wel bij de MR en het CDH. Di Rupo zal hen moeten overtuigen als dit land uit zijn BHV-wurggreep wil geraken.'

Zijn de standpunten van de PS en de N-VA überhaupt te verzoenen?

'De dinsdag voor ik naar de koning ben gegaan, ben ik met De Wever en Di Rupo urenlang, alleen met ons drie, door alle knelpunten gegaan. Er zijn honderd redenen waarom een akkoord niet meer zou kunnen, heb ik toen gezegd. Maar er is geen alternatief. Iedereen weet dat hij na verkiezingen dezelfde mensen zal tegenkomen. Zowel De Wever als Di Rupo hebben zin voor verantwoordelijkheid. Zij weten dat er dingen moeten gebeuren waarbij hun beider achterban het moeilijk zal hebben. Maar als ze die pijngrens kunnen overstijgen, is een akkoord nog altijd mogelijk.'

'Ook CD&V zal het niet makkelijk hebben. Inzake kinderbijslag in Brussel staan wij zeer geïsoleerd, daar ben ik me van bewust. In een globaal akkoord zal iedereen een pijngrens moeten overschrijden, ook wij. Bij de N-VA is dat op vlak van gezondheidszorg. Voor de PS zit het in de fiscale autonomie. En inzake BHV moeten het CDH en de MR dan weer beseffen dat als ze deel willen uitmaken van de regering, het toch hierover zal gaan. "Ik denk dat dat niet onjuist is", zei De Wever. En Di Rupo voegde eraan toe dat "alles hiervoor op tafel ligt".'

Alleen nog een stevige schep moed.

'Vandaar dat ik Confucius heb geciteerd.'

Toch is het wantrouwen nooit groter geweest dan nu.

'Ik heb de inhoudelijke basis aangeleverd waarmee men nu verder kan werken. Het is een kwestie van moed en vertrouwen om dat ook te doen.'

'Communautair is alles nu in ieder geval gezegd. Echt waar, ik zie niet in welke nieuwe elementen men nu nog op tafel zou kunnen leggen. Alleen de afweging wie wat moet assumeren, ontbreekt nog. Daar kan je nog wekenlang werkgroepen over laten nadenken, maar de politici moeten nu beslissen.'

Was de brief van Di Rupo een koude douche?

'Ja, ik ga dat niet onder stoelen of banken steken. Niet zozeer om wat erin stond, want dat had hij de dag voordien ook al gezegd. We hadden afgesproken dat ik, vooral op vraag van Di Rupo, mijn document niet publiek zou maken. Alleen zo kon mijn opvolger het nog als basisdocument gebruiken. Als je dan toch zo'n brief krijgt met als verklaring "ik wilde me indekken voor het geval jij je nota toch publiek zou maken en ik dan in een moeilijke positie zou komen tegenover de andere Franstaligen", dan is dat inderdaad wel een zeer koude douche. Dat getuigt niet van vertrouwen. Je mag een proces van twee maanden niet evalueren op iets wat de laatste vijf minuten is gebeurd, maar toch.'

Wat heeft u het meest verrast als onderhandelaar?

'Hoe weinig er maar verworven was van de nota-Vande Lanotte. Vooral wat de financieringswet betreft. Dat ik BHV in wetten moest gieten om het vooruit te laten gaan, dat wist ik. Maar ik dacht ook dat het werk rond de financieringswet redelijk eenvoudig zou zijn. Di Rupo zei me aanvankelijk dat hij alleen een probleem had met de techniek die Vande Lanotte voorstelde. Maar na twee weken discussiëren in technische werkgroepen, bleek er wel wat meer aan de hand. Ook over het solidariteitsmechanisme en de manier waarop bevoegdheden en middelen worden overgedragen, was helemaal geen overeenstemming.'

Is de financieringswet de kern van het probleem?

'De blinde vrees voor de verarming van Wallonië is hét probleem. Die is zeer diep. Een BHVakkoord is mogelijk met de PS en Ecolo, en zal wat moeilijker liggen voor het CHD en de MR. Maar die vrees voor fiscale autonomie en verarming, dat is een ander paar mouwen. Die zit er zeer, zeer diep ingebakken. Op het traumatische af.'

Eigenlijk wil de PS de financieringswet ongemoeid laten.

(knikt) 'Ja. Dat wordt één van de belangrijkste uitdagingen voor formateur Di Rupo.'

Kan er een moment komen waarop Di Rupo iets presenteert wat voor CD&V aanvaardbaar is en niet voor de N-VA?

'Een PS-voorstel waarvoor wij de N-VA laten vallen? Dat zie ik echt niet gebeuren. Als Di Rupo wil slagen, zal hij in de eerste plaats het wantrouwen bij de N-VA moeten wegnemen. Na elf maanden moet men nu eindelijk eens stoppen met speculaties over regeringen zonder de N-VA. Wij stappen niet in een regering zonder de N-VA.'

En een verder oprekken van lopende zaken naar een regering-Leterme III?

'Dat is niet aan de orde, ook daar zijn we duidelijk in geweest.'

Hoeveel partijen zijn er nodig voor een oplossing? Negen? Zeven? Of terug vijf?

'Dat moet de formateur beslissen. Ik raad hem aan om dat in zeer nauwe samenspraak met Bart De Wever te doen. Hij kan dat niet blijven uitstellen, zeker als hij het land wil gaan leiden. Yves Leterme heeft in 2007 ook risico's genomen. Dat lukt niet altijd, maar dat is part of the job.'

Hoe zit het nu met die as N-VA-CD&V-Open VLD?

'Het is aan Bart De Wever om samen met Di Rupo te zeggen met welke partijen we rond de tafel moeten gaan zitten. Ik ga daar niet moeilijk over doen.'

Hebt u ooit gedreigd om op te stappen toen het vastliep?

'Eind april is dat gebeurd, ja. Toen ben ik ook naar de koning gegaan om mijn conclusies te presenteren. Ik geraakte niet meer verder. Er waren nog sporen, die staan ook in mijn nota, maar de volgende stap was de politieke arbitrage en die kon ik niet voor hen doen. Dat is trouwens de val waar Johan Vande Lanotte wél is ingetrapt. Hij dacht dat hij vanuit zijn positie de politieke dealmaker kon zijn. De politieke wetmatigheden zijn anders.'

U was zich ervan bewust dat u met 17 procent niemand de arm kon omwringen.

'Absoluut. Ik heb in het begin duidelijk gemaakt wat ik kon aanbrengen en waar anderen moesten overnemen.'

Heeft de PS CD&V het premierschap aangeboden?

'Dat is nooit uitdrukkelijk zo gezegd, maar op een subtiele manier is dat wel gesuggereerd.'

Wat gaat er nu gebeuren?

'Ik heb ernstige twijfels bij de gedachte dat Di Rupo gaat overzomeren. Het is al te makkelijk om te zeggen dat als een akkoord nu niet lukt, het pas na oktober 2012 zal zijn. Daar zijn we ze-ven-tien maanden van verwijderd, zeventien! En daarna zitten we onmiddellijk in het vaarwater van de volgende verkiezingen. Daar kan je niet alles door laten stilstaan, toch?'

U heeft dus nog geen vakantie geboekt?

'Toch wel. Maar goed, vorig jaar was die ook geboekt.'

Hoe schat u Di Rupo's kansen in?

(Met een Franstalige tongval) 'Erk klein, maarrr we doen alsof et de laatst' kans ies.'

Tot slot, één gouden raad voor Di Rupo?

'Neem het wantrouwen weg bij de N-VA. Dat vat alles samen.'


Peter De Lobel & Isabel Albers

De Standaard, 21/05/2011

Welkom bij CD&V. Onze websites maken gebruik van cookies om jouw gebruikservaring te optimaliseren. Lees onze Cookies Policy voor meer informatie. Ons cookiebeleid en deze voorkeuren gelden voor alle CD&V-websites. Door op 'Akkoord' te klikken, ga je akkoord met de geselecteerde cookies.