11 november toespraak, burgemeester Wouter Beke

dinsdag 11 november

 

Dames en heren,
Geachte aanwezigheden in al uw titels en hoedanigheden,
Jongens en meisjes,
 

Honderd jaar geleden brak de Eerste Wereldoorlog uit. Het begin van die oorlog was niet het resultaat van een groot vooropgezet plan maar eerder het gevolg van een aantal toevalligheden: een schot op 28 juni 1914 in Sarajevo waarbij Frans Ferdinand van Oostenrijk werd vermoord betekende de start van een oorlog die ons land in het middelpunt van een wereldconflict plaatste. Niemand kon op die 28ste juni 1914 voorspellen dat een moord op 1.300 kilometer hiervandaan België gedurende vier jaar zou onderdompelen in de Groote Oorlog.

Die Groote Oorlog betekende meteen het einde van een periode van economische welvaart. België bestond op dat ogenblik amper 80 jaar maar was in die tijd opgeklommen tot de 5de grootste economie van de wereld. Brussel was één van de belangrijkste grootsteden van de wereld op dat ogenblik.

Ook in Leopoldsburg was vlak voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog de gestegen welvaart duidelijk merkbaar. Er was een groot vertrouwen in de toekomst. 

Toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak, bestond Leopoldsburg amper 64 jaar. Door de aanwezigheid van het militaire Kamp, in die tijd al één van de modernste en grootste van Europa, was Leopoldsburg al snel uitgegroeid tot een bruisende en uiterst moderne gemeente, de eerste tramlijn in Limburg, mooie parken en pleinen en verschillende statige militaire gebouwen. In het koninklijk park stond een paleis voor de koning en ook in die tijd al waren er tientallen gezellige cafeetjes waar de vele militairen, miliciens en burgers elkaar in de nachtelijke uren vonden.
Er werden concrete plannen uitgewerkt om de gemeente verder uit te bouwen, met allerlei grote projecten en ambitieuze bouwplannen. Zo was er onder meer het plan om een nieuw koninklijk paleis te bouwen, voor wanneer de koning zijn troepen kwam bezoeken. Er waren plannen om een Cité Neuve te maken in Leopoldsburg: een nieuwe stad waarbij Leopoldsburg zou uitgroeien tot de belangrijkste stad nà Hasselt. In Limburg was er immers nog geen sprake van steenkoolmijnen. In Genk woonde amper 2.500 mensen op dat ogenblik. Het uitbreken van de eerste wereldoorlog stelde aan al die toekomstplannen abrupt een einde.

De aanwezigheid van het grote, moderne militaire kamp zorgde ervoor dat de Eerste Wereldoorlog een bijzonder grote impact had op de gemeente Leopoldsburg. Toen de Duitsers in 1914 België binnenvielen en het Belgisch leger teruggedreven werd tot aan de IJzer, waren ze er snel bij om het Kamp van Beverlo te bezetten en in te richten als trainingskamp voor Duitse soldaten. Meer dan 600.000 zouden er gedurende de oorlogsjaren passeren, wat uiteraard grote gevolgen had op het dagelijks leven van de inwoners, die zich moesten aanpassen aan de harde realiteit van de bezetting. 

Weinig andere gemeenten of steden in België buiten het frontgebied in de Westhoek aan de Ijzer hebben zo de gevolgen van de Groote Oorlog ondervonden als Leopoldsburg.

Maar het ergste is natuurlijk dat de toekomstplannen van een hele generatie werd afgenomen.  Van tienduizenden soldaten, honderdduizenden families. Vlaamse soldaten, Waalse soldaten, Duitse soldaten.

Vandaag herdenken wij die oorlog. 
Een mooie dag. De zon schijnt. We hebben vrijaf. We leggen bloemen neer. We bouwen een moment van stilte in.

In November 1914 schreef de Duitse soldaat Edlef Köppen vanuit Langemarck naar zijn ouders:
“één dag lang in stilte zich verliezen
één dag lang het hoofd kunnen koelen
één dag lang in bloemen de armen laten hangen
en dromen de donkerzacht zingende droom:
één dag lang niet te moeten doden”

Niet te moeten doden.
Dat we aan onze jeugd vragen niet meer te moeten doden. Dat we aan onze soldaten vragen niet meer te moeten doden… dat is niet alleen een zaak van internationale politiek, Europese samenwerking of de werking van de Verenigde Naties. Dat is ook een zaak van herinnering. De herinnering aan wat 100 jaar geleden op onze Vlaamse velden heeft afgespeeld en nooit meer mag gebeuren. Daarom wordt er in heel Europa nu gedurende vier jaar de Groote Oorlog herdacht. En daarom werken wij als gemeente hier ook ten volle aan mee.

Zo heeft het Museum Kamp van Beverlo een tentoonstelling over die oorlog gemaakt, hebben we een Wereldoorlog I-pad wandeling voor volwassenen en gezinnen met jonge kinderen uitgestippeld en wordt er half December een boek voorgesteld ‘Übungsplatz Kamp van Beverloo’ waar de dienst toerisme, de cultuurbeleidscoördinator, de toeristische raad, Het MKVB, de HPD en de provincie.
Tot voor kort was er echter relatief weinig bekend over deze periode. Dankzij uitvoerig bronnenonderzoek van de mensen van de Historische Pool van Defensie is deze lacune nu voor een groot deel opgevuld.
In de bibliotheek loopt er van vrijdag 14 november tot zondag 30 november een provinciale tentoonstelling ‘De doodendraad’.

Ook zullen we een pop-uptentoonstelling met de 44 Duitse Stahlhelmen  van 17 november tot half januari in Leopoldsburg organiseren, hier op het Koninging Astridplein. 44 helmen, voor elke gemeente 1 helm met elk zijn specifiek verhaal. 's Avonds lichten deze helmen mooi op. Een aanrader om deze te bezoeken.

Tenslotte willen we vandaag een monument onthullen ter nagedachtenis van de slachtoffers van de Groote Oorlog.

In 1920 werd voor het gemeentehuis een monument onthuld om de slachtoffers te eren.

Het stelt de Belgische leeuw voor, die zich uit het oorlogspuin verheft. Rond het monument staan dertig zerkjes met de namen van de gesneuvelden. Na onderzoek bleek dat er 32 militairen en burgers uit Leopoldsburg met dit monument worden herdacht.

De lokale beeldhouwer Fabian Saerens heeft nu, naar aanleiding van de 100-jarige herdenking van de Eerste Wereldoorlog, een nieuwe gedenksteen ontworpen. Daarop staan de 32 namen gegraveerd die op de grafzerken van het monument staan, maar na al die jaren niet meer zo goed leesbaar zijn. De namen worden aangevuld met de tekst ‘Ter herdenking van de slachtoffers van Wereldoorlog I: Nooit meer Oorlog!’

De gedenksteen is ontworpen in de vorm van de doorsnede van een boom en herinnert aan de eerste bevrijdingslinde bij het monument, die enkele jaren geleden sneuvelde in een zware zomerstorm.

Ook werden vanuit het Ministerie van Defensie gedenkplaatjes aangeleverd naar aanleiding van WO I.

Deze plaatjes werden opgehangen bij de Militaire Begraafplaats in Leopoldsburg en bij het WO I-monument in de Oudstrijdersstraat in Heppen.

Laat ons al deze monumenten eren om opnieuw in herinnering te brengen wat ooit is gebeurd… opdat het nooit meer opnieuw zou gebeuren.


Wouter Beke

Burgemeester Leopoldsburg

Volg Wouter

Facebook   Twitter LinkedIn Logo Youtube

Twitter